27 Ekim 2009
Yaratıcılık, deha ve yeni fikirler
Günlük 2 saat uykuyla çalışan sayısız icadın sahibi Thomas Edison’un meşhur sözünü bilmeyen yoktur; ‘Dehanın %1′i ilham, %99′u terdir.”
%1′i hepimizde var gibi duruyor, peki ya şu %99′luk kısmı? O neyin nesi?
Evet, işin o kısmı için de birçok formül, öneri ve kitap var. Mesela “Bir fikir eski unsurların yeni bir kombinasyonundan başka bir şey değildir” diyen James Webb Young bu işin kitabını 1940′lı yıllarda yazmış. İşin formülünü de beş adımda açıklamış.
1. Araştırma: Zihnin, fikir üretirken kullanacağı ham materyali toplaması
2. İşleme: Toparlanan materyallerin zihin tarafından işlenmesi
3. Kuluçka: Zihnin çözülmesi gereken sorudan tümüyle uzaklaştırılması ve “kuluçkaya” yatırılması
4. Evreka: Fikrin “belirmesi”
5. Geliştirme: Fikrin pratik kullanımı için nihai bir rotüşten geçme aşaması
Basit duruyor, öyle değil mi? Yeterli gelmediyse Joel Saltzman’a kulak verelim. Joel Saltzman Saksıyı Çalıştırmanın Yolları kitabında “Önce peşin hükümlerinize meydan okuyun. Eski fikir dağarcığınızı gözden geçirin ve ürününüz, hizmetiniz, endüstriniz ya da karşı karşıya olduğunuz sorun ile ilgili doğru bildiğiniz her şeyi sorgulayın” diyor.
Walmart’ın kurucusu Sam Walton bunun başarılı bir kanıtı, bakın ne demiş; “Sanırım hayatım boyunca en sık işittiğim şey, nüfusu 50.000’in altında bir kasabanın ucuz mal satılan bir mağazayı çok uzun süre yaşatamayacağıydı.”
Peki bu kadar mı? Elbette hayır. Bu işin ustaları önce sorunun doğru tanımlanması gerektiğini hep vurgular. Mesela Albert Einstein’ın meşhur sözü; “Sorunlar onları yaratmış olan çerçevede düşünülerek çözülemez.” Kısaca; sorunu önyargılara teslim olmadan, doğru bir şekilde tespit etmek “yaratıcılığa” giden ilk adımdır, desek doğru olur.
Öte yandan “evreka” anı da öyle söylendiği kadar basit değil. Örneğin “Fikrim gerçekten yaratıcı mı?” veya “başarılı olabilecek bir fikir mi?” sorularına içgüdüsel yanıt vermek oldukça zordur. İşte Bu Fikir Tutar! kitabının yazarları Dan Heath, Chip Heath neden bazı fikirler tutuyor, bazıları ölüp gidiyor konusunda epey düşünmüş ve başarılı bir fikri formülize etmişler.
Dan ve Chip Heath’e göre başarılı bir fikrin;
1. Basit: Fikrin özü ne?
2. Beklenmedik: Dikkat çekiyor mu?
3. Somut: Ayakları yere basan ve somut mu açıklaması var mı?
4. Güvenilir: İnsanlar inanır mı?
5. Duygusal: İnsanların umursayacağı bir şey mi?
6. Hikaye: Anlatılacak bir hikayesi var mı?
Son olarak pazarlama ve reklam sektöründe yaratıcı fikir peşinde olanların odak noktasının “yaratıcılık için yaratıcılık” değil “yaratıcı sorun çözme” konusunda olması gerektiğini hatırlatıp sözü Webb Young’a bırakayım; “Herhangi bir sanatı öğrenirken hakim olunması gereken şey öncelikle ilkeler, ikinci olarak da yöntemlerdir.”
Kaynaklar:
Pazarlama Dehası, Peter Fisk, MediaCat Yayınları
Fark edilmemiş iş Fikirleri, Craig Stull, Phil Myers, David Meermen Scott, MediaCat Yayınları
Saksıyı Çalıştırmanın Yolları, Joel Saltzman, MediaCat Yayınları
İyi Fikri Bulma Tekniği, James Webb Young, MediaCat Yayınları
İşte Bu Fikir Tutar!, Dan Heath, Chip Heath, Optimist Yayınları
